Waar loop je tegenaan
„Ik kan geen nee zeggen”
Je weet dat je vol zit en je zegt toch ja. Niet uit onvermogen, maar omdat de kosten van nee zeggen op dat moment groter voelen dan de kosten van nog een taak.
In kort bestek
Volgens Edgar van Lent is niet nee kunnen zeggen geen karaktereigenschap maar een rekensom die verkeerd uitvalt. Op het moment van vragen zijn de kosten van weigeren direct en zichtbaar — een teleurgestelde opdrachtgever, een collega die het zelf moet doen — terwijl de kosten van toestemmen pas weken later zichtbaar worden. Wie dat verschil in tijd expliciet maakt, gaat andere keuzes maken zonder dat er aan zijn persoonlijkheid gewerkt hoeft te worden.
Wat er werkelijk speelt
De rekensom valt structureel verkeerd uit omdat de nadelen van ja zeggen later komen dan de nadelen van nee zeggen. Dat is geen zwakte maar een voorspelbaar mechanisme.
Bij zzp'ers en ondernemers speelt bovendien een reële angst: de opdracht die je nu afzegt kan de opdrachtgever zijn die niet terugkomt. Die angst wegwuiven werkt niet, want hij is niet ongegrond — hij is alleen vaak overschat.
Bij senior professionals zit er iets anders onder: je bent degene die het oplost, en dat is een deel van je positie geworden. Nee zeggen voelt dan niet als grenzen stellen maar als het opgeven van je rol.
Nee zeggen is een vaardigheid met een vorm. De meeste mensen weten wel dát ze moeten weigeren, maar niet hoe ze dat zeggen zonder de relatie te beschadigen. Dat is te leren en het is te oefenen.
Hoe hier aan gewerkt wordt
We maken de rekensom zichtbaar. Wat kost een ja werkelijk, uitgedrukt in uren, in andere zaken die verschuiven en in de weken erna? Dat bedrag verrast vrijwel iedereen.
Bij zelfstandigen brengen we in kaart wat er financieel werkelijk nodig is. Vaak blijkt de angst om een opdracht te weigeren gebaseerd op een omzetbehoefte die aanzienlijk hoger is dan de werkelijke vaste lasten.
We formuleren en oefenen de weigering. Niet in theorie: ik speel de opdrachtgever of leidinggevende en we voeren het gesprek door, inclusief de tegenwerpingen die je verwacht. Dat is het onderdeel dat het verschil maakt.
We spreken vooraf grenzen af in plaats van per geval te beslissen. Een vooraf vastgestelde grens hoeft niet in het moment verdedigd te worden, en dat is precies waar het in het moment op vastloopt.
Een eerste stap voor vandaag
Reken bij de volgende vraag eerst uit wat ja zeggen kost in uren en in wat er dan verschuift, en geef pas daarna antwoord. Alleen dat uitstel verandert de uitkomst al vaak.
Voor wie
Bij welke situatie dit hoort
Senior professionals
Als senior professional word je afgerekend op inhoud en op oordeel. Je hebt veel verantwoordelijkheid, maar zelden de bevoegdheid om je eigen werklast werkelijk te begrenzen.
Meer hieroverZZP'ers
Een zzp'er die uitvalt heeft geen ziektewet, geen collega die het overneemt en vaak geen buffer. Dat maakt de situatie wezenlijk anders dan die van iemand in loondienst.
Meer hieroverAndere situaties
„Ik heb geen tijd meer voor thuis”
Je bent er wel, maar niet aanwezig. De verjaardagen gaan langs, de gesprekken thuis worden korter, en degene die het als eerste benoemt is niet jij.
Wat hier speelt„Ik heb geen energie meer”
Je komt de dag door, maar er is niets over. Geen aandacht voor thuis, geen interesse in dingen die je leuk vond, geen herstel in het weekend.
Wat hier speeltKennismakingsgesprek
Een gesprek van een half uur waarin de situatie en de vraag helder worden. Daarna weet u of dit past, en zo niet, dan zeg ik dat.