Wie een burn-out heeft doorgemaakt en opnieuw signalen voelt, gaat er meestal van uit dat hij iets verkeerd heeft gedaan. Hij heeft de adviezen niet goed genoeg toegepast, was te ongeduldig met werken, heeft te snel weer te veel opgepakt. In de gesprekken die ik voer blijkt dat zelden de verklaring.
Wat er verandert en wat niet
Reconstrueer een terugkeer na burn-out en het patroon is opvallend consistent. De persoon is veranderd: hij kent zijn signalen, weet wat te veel is en heeft geleerd wanneer hij moet stoppen. De situatie is niet veranderd: dezelfde functie, dezelfde organisatie, dezelfde verantwoordelijkheden, dezelfde verhouding tussen wat er van hem gevraagd wordt en wat hij kan beïnvloeden.
Wanneer één van beide onveranderd blijft, is het resultaat voorspelbaar. Een veranderd mens in een onveranderd systeem loopt tegen exact dezelfde grenzen aan, met als enige verschil dat hij ze nu eerder ziet aankomen. Dat maakt het beangstigender, niet beter.
Het verschil tussen weten en doen
Bij een tweede keer is er nooit een kennistekort. Mensen die een traject hebben doorlopen kunnen precies benoemen wat ze zouden moeten doen. De vraag die dan telt is niet wat ze weten maar waarom ze het niet doen, en dat 'waarom niet' is doorgaans het werkelijke onderwerp.
In de praktijk komt het antwoord neer op één van drie dingen. Er is geen ruimte in de functie om anders te werken. Er is een reële angst voor de gevolgen van grenzen stellen, bijvoorbeeld voor de positie of de beoordeling. Of er is een afhankelijkheid — financieel, of van de identiteit die aan het werk vastzit — die maakt dat de logische stap niet gezet wordt.
Waarom er de tweede keer langer wordt gewacht
Een tweede belemmering die zwaarder weegt dan mensen verwachten: melden dat het opnieuw speelt heeft de eerste keer gevolgen gehad. Er is anders naar iemand gekeken, er zijn opdrachten of promoties langsgegaan, of er is een reputatie ontstaan. Dat maakt dat mensen de tweede keer langer wachten dan de eerste, precies in de fase waarin eerder ingrijpen het meeste zou opleveren.
Wat er dan nodig is
Een tweede traject dat opnieuw begint bij psycho-educatie en herstel mist het punt. Wat nodig is, is een eerlijk onderzoek naar wat er in de situatie werkelijk is veranderd sinds de terugkeer — en meestal is dat antwoord: niets van betekenis. Vervolgens moet de vraag onder ogen gezien worden of deze functie in deze organisatie houdbaar is. Dat is een zwaardere vraag dan een terugkeerplan, en het is de enige die een derde keer voorkomt.