Er is een verschil tussen weten wat je wil zeggen en het kunnen zeggen tegen iemand die het niet wil horen. Dat verschil is de reden dat ik met rollenspel werk, en niet als didactisch hulpmiddel maar als kern van de aanpak.
Waar het in werkelijkheid op vastloopt
Vraag iemand die een gesprek moet voeren wat hij gaat zeggen, en hij kan het formuleren. Vraag wat hij doet als de ander tegenwerpt, en het wordt stil. Dat is precies het punt waarop het gesprek in werkelijkheid strandt: niet bij de opening, die is voorbereid, maar bij de eerste reactie die niet in het scenario zat.
Bij een weigering is die reactie doorgaans een beroep op tijdsdruk, op vakmanschap of op loyaliteit. Bij een slechtnieuwsgesprek is het ontkenning, woede, onderhandeling of instorten. Bij het aankaarten van overbelasting is het afhouden of minimaliseren. Het zijn steeds een handvol voorspelbare reacties, en juist omdat ze voorspelbaar zijn is er op te oefenen.
Wat een gesprek doorleven verandert
Een gesprek dat je vier keer hebt gevoerd, voer je anders. Je hoeft niet meer na te denken over de formulering, waardoor er aandacht vrijkomt voor de ander. Je herkent het moment waarop je begint toe te geven, omdat je dat moment eerder hebt gevoeld. En het gesprek wordt korter, wat voor beide partijen beter is.
Er is nog een effect dat zwaarder weegt dan verwacht: gesprekken die zijn doorleefd, worden werkelijk gevoerd. De belangrijkste reden dat moeilijke gesprekken uitblijven is niet onwil maar onzekerheid over het verloop. Neem die onzekerheid weg en het gesprek vindt weken eerder plaats.
Waarom het ongemakkelijk moet zijn
Een rollenspel dat vriendelijk verloopt heeft geen waarde. Als ik de opdrachtgever speel die geen nee accepteert, doe ik dat niet halfhartig, want de werkelijke opdrachtgever doet dat ook niet. Het ongemak in de oefening is precies waar de opbrengst zit: het is de enige plek waar je kunt vastlopen zonder gevolgen.
Dat maakt rollenspel voor sommige mensen minder aantrekkelijk dan een gesprek over hetzelfde onderwerp. Het is inspannender en het legt bloot waar je het niet weet. Het is ook de reden dat het werkt.