Vraag iemand die is uitgevallen wanneer het begon, en het antwoord is vrijwel nooit de week van de uitval. Het antwoord ligt maanden eerder, en meestal weet de persoon precies welke periode het was. De signalen waren er dus, en ze werden gezien. Ze werden alleen anders uitgelegd.
De volgorde waarin het wegvalt
Energie verdwijnt in een vaste volgorde, en die volgorde verklaart waarom mensen zichzelf te laat serieus nemen. Wat als eerste sneuvelt is alles wat geen directe consequentie heeft: de sportclub, de vrienden, de hobby, de aandacht aan tafel. Daarna volgt het huishoudelijke en organisatorische deel van het leven. Het werk blijft het langst overeind, omdat daar de druk op staat en de gevolgen onmiddellijk zijn.
Dat betekent dat iemand die zijn eigen situatie beoordeelt op basis van zijn werkprestatie een vertekend beeld krijgt. Hij functioneert nog, dus het valt mee. Ondertussen is alles wat het herstel zou moeten leveren al maanden verdwenen.
De signalen die er werkelijk toe doen
Er zijn drie signalen die in de praktijk het meest voorspellend zijn. Het eerste is doorbroken slaap, en dan met name wakker worden in de nacht met een concreet probleem in het hoofd. Dat is een dateerbaar signaal: mensen weten meestal in welke maand het begon. Het tweede is dat rust niet meer werkt zoals hij werkte — een weekend geeft geen verschil meer. Het derde is uitstel van beslissingen die eerder routine waren, wat vooral bij ondernemers en directie een betrouwbare indicator is.
Wat opvalt is dat prikkelbaarheid en vermoeidheid, de signalen die iedereen noemt, minder bruikbaar zijn. Ze verlopen te geleidelijk om als ijkpunt te dienen en worden daardoor gewoon.
Waarom de omgeving het eerder ziet
In vrijwel alle gevallen is de eerste die het benoemt niet de betrokkene maar iemand thuis. Dat is logisch: de omgeving ziet precies het deel dat als eerste wegvalt, namelijk de aandacht en de aanwezigheid. De reactie op die opmerking is doorgaans afwijzend, omdat de betrokkene zijn eigen situatie afmeet aan zijn werkprestatie en die is nog in orde.
Dat maakt de opmerking van thuis een van de betrouwbaarste vroege signalen die er zijn. Wie hem twee keer krijgt, doet er goed aan hem serieus te nemen in plaats van hem te weerleggen.
Van signaal naar handeling
Het herkennen van signalen is niet het probleem. Vrijwel iedereen die ik spreek kent zijn eigen signalen; wat ontbreekt is een handeling die eraan vastzit. Een signaal zonder afgesproken handeling wordt opgemerkt en genegeerd, elke keer opnieuw. Daarom is de nuttigste stap niet meer kennis over signalen, maar per signaal vastleggen wat je dan concreet doet en wanneer je dat evalueert.